Probiotica staan in de belangstelling. Je vindt ze in de supermarkt als drankje of yoghurt, bij de drogist als capsule of poeder, en ze worden vaak aangeraden tijdens een antibioticakuur. Maar wat zijn probiotica precies, wanneer hebben ze zin en hoe kies je uit het grote aanbod het juiste product? In dit artikel lees je alles wat je moet weten.
Wat zijn probiotica?
Probiotica zijn levende micro-organismen, meestal bacteriën en soms gisten, die een gunstig effect op je gezondheid kunnen hebben als je er voldoende van binnenkrijgt. Ze lijken op de nuttige bacteriën die van nature in je darmen leven.
Die darmbewoners samen heten de darmflora of het darmmicrobioom. Het gaat om biljoenen micro-organismen die helpen bij de spijsvertering, vitamines aanmaken, je darmwand beschermen en een belangrijke rol spelen in je afweer. Er is zelfs een nauwe verbinding tussen je darmen en je hersenen, de zogenoemde darm-hersen-as. Daarom wordt de darmflora ook in verband gebracht met je stemming; lees daarover meer in depressie voorkomen: de rol van voeding en leefstijl.
Een gezonde darmflora is in balans: de nuttige bacteriën houden de schadelijke micro-organismen in toom. Raakt die balans verstoord, dan kunnen klachten ontstaan zoals diarree, een opgeblazen gevoel of een verminderde weerstand.
Probiotica en prebiotica: het verschil
- Probiotica zijn de levende nuttige bacteriën zelf.
- Prebiotica zijn voedingsvezels die als voeding dienen voor de nuttige bacteriën in je darmen. Ze zitten onder meer in ui, prei, knoflook, asperges, bananen, havermout en peulvruchten.
Een vezelrijk voedingspatroon met veel groente en fruit is daarom de basis voor een gezonde darmflora, met of zonder supplement.
Wat doen probiotica?
Probiotica kunnen op verschillende manieren bijdragen aan een gezonde darm:
- ze helpen de groei van ziekteverwekkende bacteriën te remmen;
- ze ondersteunen de beschermende functie van de darmwand;
- ze stimuleren het immuunsysteem;
- ze helpen bij de vertering van bepaalde voedingsstoffen, zoals lactose.
Het effect hangt sterk af van de bacteriestam. Niet elk probioticum werkt bij elke klacht.
Wanneer zijn probiotica zinvol?
Tijdens en na een antibioticakuur
Antibiotica doden niet alleen de bacteriën die een infectie veroorzaken, maar ook nuttige darmbacteriën. Daardoor raakt de darmflora uit balans en krijgen veel mensen last van diarree. Bepaalde probiotica kunnen de kans op deze antibiotica-geassocieerde diarree verkleinen. Dit is de best onderbouwde toepassing van probiotica.
Op reis
Reizigersdiarree komt veel voor, vooral bij reizen naar landen met minder strenge hygiënenormen. Sommige mensen gebruiken voor en tijdens hun reis probiotica om de kans op darmklachten te verkleinen. Het effect is bescheiden; goede hygiëne, veilig drinkwater en voorzichtigheid met rauw voedsel blijven het belangrijkst.
Bij diarree door een infectie
Probiotica kunnen de duur van acute diarree bij kinderen soms iets verkorten, bijvoorbeeld bij een infectie met het rotavirus. Bij baby’s en jonge kinderen met diarree is het belangrijkste om uitdroging te voorkomen. Overleg bij jonge kinderen altijd eerst met de huisarts of het consultatiebureau voordat je probiotica geeft.
Bij lactose-intolerantie
Levende yoghurtculturen, zoals Lactobacillus bulgaricus en Streptococcus thermophilus, helpen lactose te verteren. Daardoor verdragen veel mensen met lactose-intolerantie yoghurt beter dan melk.
Bij een gevoelige darm (PDS)
Bij het prikkelbaredarmsyndroom kunnen specifieke stammen helpen klachten als buikpijn en een opgeblazen gevoel te verminderen. Het effect verschilt sterk per persoon. Probeer een product een paar weken en kijk of je verschil merkt.
Welke bacteriestam kies je?
Op de verpakking van een goed probioticum staan het geslacht, de soort én de stam van elke bacterie. De stam herken je aan een code van letters en cijfers, bijvoorbeeld Lactobacillus rhamnosus GG. Juist die stam bepaalt de werking, want onderzoek is altijd gedaan met specifieke stammen.
Veelgebruikte stammen per toepassing:
- Bij antibiotica en diarree: Lactobacillus rhamnosus GG, Saccharomyces boulardii CNCM I-745 (een gist), Lactobacillus acidophilus La-5 en Bifidobacterium bifidum W23. Deze stammen zitten zowel in producten voor kinderen als voor volwassenen.
- Bij lactose-intolerantie: Lactobacillus bulgaricus, Streptococcus thermophilus en Lactobacillus acidophilus.
- Bij een gevoelige darm: Bifidobacterium bifidum MIMBb75, Bifidobacterium infantis 35624 en Lactobacillus plantarum 299v (DSM 9843).
Eén stam of meerdere stammen?
Veel mensen denken dat een product met zoveel mogelijk stammen het beste werkt. Dat is niet per se zo: een product met één goed onderzochte stam kan net zo effectief zijn. Belangrijker is of de stammen in het product onderzocht zijn voor jouw klacht.
Waar let je nog meer op?
- Overleving in de maag: de bacteriën moeten het maagzuur en de gal overleven om levend in de darm aan te komen. Kies een product waarvan de stammen hierop getest zijn.
- Aantal bacteriën: dit staat vermeld in kolonievormende eenheden (kve of CFU). De meeste onderzochte producten bevatten ten minste een miljard (10⁹) bacteriën per dagdosis.
- Houdbaarheid: het aantal levende bacteriën moet gegarandeerd zijn tot de houdbaarheidsdatum, niet alleen op het moment van productie.
Capsule, poeder of drankje?
Probiotica zijn in verschillende vormen verkrijgbaar:
- Capsules en tabletten: de meest gebruikte vorm, gemakkelijk in te nemen met water.
- Poeder en sachets: los je op in water, melk of yoghurt. Handig voor kinderen en mensen die moeilijk slikken.
- Druppels: vooral bedoeld voor baby’s en jonge kinderen.
- Drankjes en yoghurt: zoals probiotische zuiveldrankjes uit de supermarkt. Deze bevatten vaak minder verschillende stammen en soms veel suiker.
Heb je moeite met slikken? Bij veel capsules kun je de inhoud door yoghurt of een koude drank roeren. Doe dit niet bij capsules met een maagsapresistente laag, want die laag beschermt de bacteriën juist tegen het maagzuur. Controleer de bijsluiter.
Ook gefermenteerde voeding bevat van nature levende bacteriën, zoals yoghurt, kefir, zuurkool, kimchi en kombucha.
Hoe neem je probiotica in?
- Tijdens een antibioticakuur: neem het probioticum minstens twee uur voor of na het antibioticum in, zodat het antibioticum de nuttige bacteriën niet direct doodt. Een uitzondering is Saccharomyces boulardii: dat is een gist, waarop antibiotica geen effect hebben.
- Ter preventie: één keer per dag is meestal voldoende, bij voorkeur bij een maaltijd.
- Volg altijd de dosering op de verpakking.
Hoe lang gebruik je probiotica?
Gebruik je probiotica bij een antibioticakuur, begin dan op de eerste dag van de kuur en ga door tot één à twee weken na de laatste dosis. Zo krijgt de darmflora de tijd om zich te herstellen. Bij andere klachten kun je een product drie tot vier weken proberen. Merk je dan geen verschil, dan heeft langer doorgaan weinig zin.
Probiotica bewaren
Probiotica zijn levende organismen en daarom gevoelig voor warmte, vocht en licht:
- bewaar ze op een koele, droge plek en buiten bereik van kinderen;
- sommige producten moeten in de koelkast; dit staat op de verpakking;
- laat strips in de originele doos, zodat ze beschermd blijven tegen licht.
Verpakkingsgrootte en prijs
Probiotica zijn meestal verkrijgbaar in verpakkingen van 10 tot 60 capsules, genoeg voor een gemiddelde antibioticakuur plus de periode erna. Er zijn ook grotere verpakkingen, handig voor gezinnen of lange reizen. Poeders worden verkocht in doosjes met losse sachets, druppels in flesjes.
De prijs hangt af van de fabrikant, het aantal doses en de stammen. Probiotische drankjes uit de supermarkt kosten enkele euro’s per pak; supplementen variëren van een paar euro tot flink duurdere producten met specifieke, goed onderzochte stammen. Een hogere prijs zegt niet automatisch iets over de werking. Kijk vooral naar de stam.
Vaginale probiotica
De meeste probiotica neem je via de mond in, maar er bestaan ook vaginale probiotica. Een gezonde vaginale flora bestaat vooral uit melkzuurbacteriën (lactobacillen). Die zorgen voor een licht zuur milieu dat beschermt tegen infecties. Raakt deze balans verstoord, bijvoorbeeld door antibiotica, hormonale veranderingen of overmatig wassen, dan neemt de kans op een bacteriële vaginose of schimmelinfectie toe.
Vaginale probiotica bevatten lactobacillen zoals Lactobacillus rhamnosus GR-1 en Lactobacillus reuteri RC-14. Ze worden ingebracht als capsule of zetpil, vaak gedurende ongeveer vijf tot tien dagen, en kunnen helpen het natuurlijke evenwicht te herstellen en terugkerende infecties te beperken. Heb je klachten zoals afwijkende afscheiding, jeuk of een branderig gevoel, laat dan eerst door je huisarts vaststellen wat er aan de hand is.
Zijn probiotica veilig?
Voor gezonde mensen zijn probiotica over het algemeen veilig. In het begin kun je wat last hebben van winderigheid of een opgeblazen gevoel; dat gaat meestal vanzelf over. Wees voorzichtig en overleg eerst met je arts als je:
- een verminderde afweer hebt, bijvoorbeeld door chemotherapie of medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken;
- ernstig ziek bent of in het ziekenhuis ligt;
- een centrale lijn (infuus) hebt;
- probiotica wilt geven aan een te vroeg geboren baby.
Een gezonde darm: meer dan probiotica alleen
Probiotica kunnen in bepaalde situaties helpen, maar de basis voor een gezonde darmflora leg je met je dagelijkse leefstijl:
- eet veel vezels uit groente, fruit, volkoren producten en peulvruchten;
- voeg regelmatig gefermenteerde producten toe aan je menu;
- beperk bewerkt voedsel en suiker;
- beweeg dagelijks, wat ook helpt tegen een trage stoelgang, net als voldoende magnesium;
- zorg voor voldoende vitamines voor je afweer en slijmvliezen, zoals vitamine A en vitamine C;
- gebruik antibiotica alleen als het echt nodig is.
